توسعه و ارتباطات شایگان | فروش تجهیزات شبکه ، ویپ ، فیبرنوری ، سیسکو ، میکروتیک
در شبکه‌های مخابراتی و زیرساخت‌های فیبر نوری مدرن، تشخیص دقیق هر تار بدون نیاز به دستگاه‌های اندازه‌گیری پیچیده در همان نگاه اول، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به دلیل تعداد بالای کورها (Core) در یک کابل فیبر نوری، استانداردسازی رنگ‌ها نقش حیاتی در جلوگیری از خطای انسانی هنگام اسلایس (سیم‌کشی و جوش فیوژن)، عیب‌یابی و پچ‌کوردگذاری دارد. در این مقاله به بررسی دقیق استانداردهای رنگ‌بندی، ترتیب قرارگیری تارها در تیوب‌ها و نحوه شماره‌گذاری آن‌ها می‌پردازیم.
استاندارد رنگ‌بندی فیبر نوری
برای یکپارچه‌سازی در سطح جهان، انجمن صنعت مخابرات (TIA) استانداردی به نام ANSI/TIA-598 را تدوین کرده است که برای شناسایی فیبرهای نوری انفرادی، تیوب‌های محافظ (Buffer Tubes) و کابل‌های ریبون مورد استفاده قرار می‌گیرد.
وب‌سایت تخصصی شبکه Layer23-Switch در راهنمای به‌روزرسانی‌شده خود در اوت ۲۰۲۶ درباره ماهیت این استاندارد تاکید می‌کند:
رنگ در کابل‌های فیبر نوری تنها نشانگر جایگاه فیزیکی تار در داخل تیوب یا کابل است و هیچ ارتباطی با نوع فیبر، ضریب شکست یا پهنای باند آن ندارد؛ برای تعیین نوع فیبر (Single-mode یا Multi-mode) باید به رنگ پوشش خارجی (Jacket) کابل رجوع کرد.
ترتیب رنگ تارهای فیبر نوری
در استاندارد TIA-598، یک چرخه استاندارد شامل ۱۲ رنگ متمایز است. هنگامی که تعداد تارهای یک تیوب از ۱۲ عدد تجاوز کند، این چرخه به ترتیب تکرار می‌شود یا از نشانگرهای نواری (Binder) استفاده می‌گردد. جدول استاندارد ۱۲ رنگ اولیه به شرح زیر است:
| شماره تار | نام رنگ (به انگلیسی) | معادل فارسی | شماره تار | نام رنگ (به انگلیسی) | معادل فارسی |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | Blue | آبی | ۷ | Red | قرمز |
| ۲ | Orange | نارنجی | ۸ | Black | مشکی |
| ۳ | Green | سبز | ۹ | Yellow | زرد |
| ۴ | Brown | قهوه‌ای | ۱۰ | Violet | بنفش |
| ۵ | Slate | طوسی (خاکستری) | ۱۱ | Rose | صورتی (رز) |
| ۶ | White | سفید | ۱۲ | Aqua | آبی فیروزه‌ای |
جدول رنگ تارها و شماره هر تار
در یک کابل استاندارد Loose Tube (تیوب آزاد)، هر تیوب معمولاً حاوی ۱۲ تار فیبر نوری است که به ترتیب از شماره ۱ (آ آبی) تا شماره ۱۲ (آبی فیروزه‌ای) در جهت عقربه‌های ساعت یا بر اساس چیدمان مشخص درون تیوب قرار می‌گیرند. اگر کابل دارای ۲۴ تار باشد، معمولاً به دو تیوب ۱۲ تایی تقسیم شده یا از دو گروه رنگی متمایز با نخ‌های نگهدارنده (Binder Strings) استفاده می‌شود.
شرکت معتبر تجهیزات شبکه FS.com در مقاله تخصصی خود در دسامبر ۲۰۲۱ درباره نحوه شمارش می‌نویسد:
تارهای درون هر تیوب با دقت و به صورت چرخشی شمارش می‌شوند؛ رعایت دقیق توالی ۱۲ رنگ پایه در تیوب‌های لوز (Loose Tube) از خطاهای پرهزینه در پروژه‌های اسلایسینگ فیبرهای با ظرفیت بالا جلوگیری می‌کند.
رنگ‌بندی تیوب‌های فیبر نوری (Buffer Tubes)
دقیقاً مشابه رنگ‌بندی خود تارها، تیوب‌های محافظی که کورهای فیبر را در بر می‌گیرند نیز از همین پالت ۱۲ رنگی پیروی می‌کنند. در کابل‌های با ظرفیت بالا (مانند کابل‌های ۹۶ یا ۱۴۴ کوری)، تیوب شماره یک آبی، تیوب شماره دو نارنجی، تیوب شماره سه سبز و به همین ترتیب نام‌گذاری می‌شوند. برای تیوب‌های فراتر از شماره ۱۲، تولیدکنندگان از نوارهای رنگی مشخص یا خطوط راهنما (Stripe) روی تیوب استفاده می‌کنند.
رنگ‌بندی فیبر نوری در کابل‌های مختلف
رنگ‌بندی بسته به نوع کابل (داکت، هوایی ADSS، خاکی Armored یا مالتی‌مود و سینگل‌مود) متفاوت است:
- کابل‌های سینگل‌مود (OS2): معمولاً دارای ژاکت خارجی به رنگ زرد هستند.
- کابل‌های مالتی‌مود (OM3 / OM4): به ترتیب دارای ژاکت‌های به رنگ آبی فیروزه‌ای (Aqua) یا بنفش/ارغوانی هستند.
- کابل‌های ADSS هوایی: برای مقاومت در برابر اشعه UV معمولاً مشکی هستند اما چیدمان تیوب‌ها و تارها درون آن‌ها کاملاً مطابق استاندارد TIA-598 است.
انجمن تخصصی فیبر نوری FOA در مستندات فنی خود یادآوری می‌کند:
هنگام کار با کابل‌های ساخت شرکت‌های مختلف، همیشه باید به برگه مشخصات فنی کارخانه (Datasheet) یا برچسب روی قرقره کابل مراجعه کرد، زیرا برخی از تولیدکنندگان غیرآمریکایی ممکن است از استانداردهای ملی خاص خود (مانند استانداردهای اروپایی یا منطقه‌ای) به جای TIA استفاده کنند.
کاربرد رنگ‌بندی فیبر نوری در نصب و راه‌اندازی
در زمان فیوژن و قرار دادن تارها درون کاست (Splice Tray)، تکنسین باید تار آبی تیوب اول را به تار متناظر در سمت دیگر متصل کند. بدون سیستم رنگ‌بندی، ردیابی کورهای چندمتر یا چندکیلومتری غیرممکن خواهد بود. رنگ‌بندی منظم سرعت نصب را افزایش داده و نقشه مستندسازی شبکه (As-Built) را دقیق‌تر می‌کند.
تفاوت استاندارد رنگ‌بندی فیبر نوری در ایران و استانداردهای بین‌المللی
در ایران، پروژهامخابراتی و زیرساخت‌های بزرگ (مانند شرکت ارتباطات زیرساخت و مخابرات استانی) عموماً از استاندارد TIA/EIA-598 پیروی می‌کنند. با این حال، در برخی پروژه‌ها که از تجهیزات وارداتی اروپایی استفاده شده است، ممکن است استانداردهایی نظیر DIN 0888 آلمان مشاهده شود که در آن چیدمان رنگ تیوب‌ها یا تارها (مثلاً جابجایی رنگ‌های قرمز و سبز یا استفاده از رنگ‌های پایه متفاوت برای شماره‌های خاص) تفاوت‌های جزئی دارد. به همین دلیل بررسی کاتالوگ سازنده کابل پیش از شروع کار الزامی است.
سوالات متداول
رنگ تیوب فیبر نوری چه تفاوتی با رنگ تار دارد؟
رنگ تیوب مشخص‌کننده گروه یا دسته فیبرها در کابل‌های پرظرفیت است (مثلاً تیوب سبز)، در حالی که رنگ تار مشخص‌کننده «شماره دقیق کور» در داخل همان تیوب است (مثلاً تار قرمز درون تیوب سبز). با ترکیب این دو، می‌توان کور صدم را به راحتی در یک کابل بزرگ شناسایی کرد.
استاندارد TIA-598 در رنگ‌بندی فیبر نوری چیست؟
این استاندارد که توسط انجمن صنعت مخابرات آمریکا تدوین شده، یک پالِت ۱۲ رنگی استاندارد برای شناسایی تارهای فیبر نوری، تیوب‌های بافر و کابل‌های ریبون تعیین می‌کند تا تکنسین‌ها در سراسر جهان از یک زبان مشترک رنگی استفاده کنند.
چگونه از روی رنگ، شماره تار فیبر نوری را تشخیص دهیم؟
با بررسی رنگ تار و تطبیق آن با جدول ۱۲ رنگی TIA-598 (از تار ۱ یعنی آبی تا تار ۱۲ یعنی آبی فیروزه‌ای). در کابل‌های دارای بیش از ۱۲ تار، ابتدا تیوب مربوطه را بر اساس رنگ آن پیدا کرده و سپس شمارش را از تار اول درون همان تیوب آغاز می‌کنیم.
